In een eerdere blog (Klik hier) besprak ik de uitspraak van de Rechtbank Gelderland (ECLI:NL:RBGEL:2024:4155 - Klik hier op het volledige vonnis) waarin werd geoordeeld dat een recht van eerste koop was uitgeput en niet meerdere keren was te gebruiken.

Voorgenoemde zaak ging – kort samengevat – over een supermarktondernemer die met een andere supermarktondernemer een optieovereenkomst had gesloten. Op grond daarvan zou de ene supermarktondernemer (A) bij een voorgenomen verkoop van zijn supermarkt zich eerst zou moeten wenden tot de andere supermarktondernemer (B). 

Hoewel de betreffende supermarkt inderdaad op enig moment is aangeboden vanwege een voorgenomen verkoop, én er ook een koopovereenkomst was opgesteld tussen partijen, ging de overdracht uiteindelijk niet door, omdat de franchisegever niet bereid bleek met de overnemende supermarktondernemer (B) een franchiseovereenkomst te sluiten. De koopovereenkomst van de supermarkt werd vervolgens ontbonden op basis van een ontbindende voorwaarde in de overeenkomst.

Tien jaar later werd de supermarkt van supermarktondernemer (A) weer te koop aangeboden. Kon er door de supermarktondernemer (B) nogmaals een beroep worden gedaan op het recht van eerste koop? Of was dit recht uitgeput?

In eerste aanleg 
In eerste aanleg kwam de rechtbank – kort samengevat –  tot de slotsom dat de supermarktondernemer (A) niet gehouden was om de supermarkt nogmaals aan te bieden aan supermarktondernemer (B). Door eerder de supermarkt aan te bieden is dat recht uitgeput. Dat de koopovereenkomst toentertijd is ontbonden, betekende volgens de rechtbank niet dat het recht van eerste koop niet zou zijn uitgeoefend of dat dit recht op een later moment moest herleven. Ook in de afspraken tussen partijen wordt hier geen melding van gemaakt.

Hoger beroep
De supermarktondernemer (B) ging vervolgens in hoger beroep bij het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden (ECLI:NL:GHARL:2026:923 (Klik hier voor het volledige arrest) in de hoop alsnog een voor hem welgevallig vonnis te verkrijgen. 

Het hof bekrachtigt echter het vonnis in eerste aanleg en overweegt – in lijn met de  ‘Haviltex’- en ‘Lundiform’-arresten – dat bij de uitleg van een schriftelijke overeenkomst het er om gaat welke zin de partijen in de gegeven omstandigheden over en weer redelijkerwijs aan de bepalingen van deze overeenkomst mochten toekennen en wat zij in dat opzicht redelijkerwijs van elkaar mochten verwachten. Daarbij zijn – aldus het hof – alle omstandigheden van het geval van belang, in hun onderlinge samenhang bezien, waaronder tot welke maatschappelijke kringen partijen behoren en welke rechtskennis daarbij van hen kan worden verwacht. Ook merkt het hof op dat gedragingen van partijen na het sluiten van de overeenkomst van belang kunnen zijn voor de uitleg van de afspraken. 

Het hof overweegt dat uit de optieovereenkomst niet blijkt dat er ook sprake zou moeten zijn van een daadwerkelijke overdracht van de supermarkt. Er wordt alleen melding gemaakt in de overeenkomst van een recht van eerste koop, niet een recht van overdracht. De koopoptie is ook daadwerkelijk uitgeoefend en zou op grond van de gemaakte afspraken slechts herleven indien de supermarktondernemer (B) ondubbelzinnig te kennen had gegeven dat hij geen gebruik wilde maken van de koopoptie. Daarvan is in dit geval geen sprake, aldus het hof, want de supermarktondernemer (B) heeft juist de koopoptie uitgeoefend. Een herleving is dan ook niet aan de orde.

Afsluitend
Het belang van deze kwestie? Veel ‘standaard’ franchiseovereenkomsten bevatten doorgaans ook een recht van eerste koop voor de franchisegever als de franchisenemer op enig moment besluit om zijn onderneming te koop aan te bieden aan een derde. Mocht het recht van eerste koop worden ingeroepen, doch zonder dat het uiteindelijk tot een daadwerkelijke overdracht komt van de betreffende onderneming, dan kunnen voorgenoemde uitspraken wellicht nuttige kost zijn.

Voor vragen over franchiseovereenkomsten, het recht van eerste koop en verkoop van gefranchisede ondernemingen kunt u contact opnemen met DayOne, Jan-Willem Kolenbrander (kolenbrander@dayonelegal.nl).